Call-center: 1007

Умумий масалалар бўйича: 232-10-07

Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси

Интерактив хизматлар

Ҳуқуқий маслаҳат бериш

1-савол: Қўшним билан ўртамизда бўлиб ўтган жанжал ҳақида ички ишлар идораларига ариза билан мурожаат қилган эдим, лекин ҳалигача унга чора кўрилмаяпти. Қонунларда аризани кўриб чиқиш муддати белгиланганми?

Жавоб: Жиноят ҳақидаги ариза ва хабарларни кўриб чиқиш муддатлари қатъий белгиланган. Жиноят-процессуал кодексининг 329-моддасига кўра, жиноятга оид ариза ва хабарлар дарҳол, жиноят ишини қўзғатиш учун сабаб қонунийлигини ва асослар етарли эканлигини бевосита ёҳуд суриштирув органлари ёрдамида текшириш зарурати бўлган тақдирда эса, ўн суткадан кечиктирмасдан ҳал қилиниши лозим.

Алоҳида ҳолларда, яъни текшириш ўтказиш учун кўп вақт талаб қиладиган экспертиза, хизмат текшируви, ҳужжатли тафтиш ёки бошқа текширув тайинланган бўлса, олис жойларда бўлган ёки чақирувга биноан ҳозир бўлишдан бўйин товлаётган шахслардан тушунтиришлар талаб қилиб олиш зарур бўлса, янги ҳолатлар аниқланиб, уларни қўшимча тарзда текширмасдан туриб қарор қабул қилишнинг имкони бўлмаса, терговга қадар текширув муддати прокурор томонидан бир ойгача узайтирилиши мумкин.

2-савол: Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларга ўзим гувоҳ бўлган жиноят ҳақида ариза ёзмоқчиман. Аризамда исм-шарифимни кўрсатмасам бўладими? Бундай ариза текшириладими?

Жавоб: Аризада амалдаги Жиноят-процессуал кодексининг 323-моддаси ҳамда «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонуннинг 6-моддасига кўра, ариза берувчининг шахсига оид маълумотлар ва имзоси бўлиши лозим. Имзоланмаган, қалбаки имзоли ёки уйдирма шахс номидан ёзилган хат, ариза ёки бошқа аноним хабарлар жиноят ишини қўзғатиш учун сабаб бўла олмайди.

3-савол: Мен уйимдаги бир бош қўйимнинг ўғирлаб кетилганлиги ҳақида профилактика инспекторига хабар берган эдим, бироқ у ҳалигача менинг мурожаатимни ҳал қилмаяпти. Профилактика инспектори аризамни кўриб чиқмасдан қолдириши мумкинми? Бунинг учун жавобгарлик борми?

Жавоб: Профилактика инспектори Сизнинг жиноят ҳақидаги аризангизни қабул қилиб, қонунда белгиланган муддатда кўриб чиқиши ва натижаси бўйича қонуний қарор қабул қилиши лозим. Жиноятлар тўғрисидаги аризалар, хабарлар ва бошқа маълумотларни қабул қилиш, рўйхатдан ўтказиш ёки кўриб чиқиш хизмат вазифаларига кирадиган мансабдор шахснинг жиноятни ҳисобга олишдан қасддан яшириши Жиноят кодексининг 2411-моддасида назарда тутилган жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.

4-савол: Мен муқаддам онамга нисбатан содир этилган фирибгарлик ҳақида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга ариза билан мурожаат этган эдим. Мурожаатим бўйича қандай чора кўрилади ва бу ҳақда менга хабар бериладими?

Жавоб: ЖПКнинг 330-моддасига кўра, суриштирувчи, терговчи ёки прокурор жиноятга оид маълумотлар олинган ёки бундай маълумотларни бевосита ўзлари аниқлаган ҳар бир ҳолда қуйидаги қарорлардан бирини қабул қилади:

1) жиноят ишини қўзғатиш ҳақида;

2) ишни қўзғатишни рад қилиш ҳақида;

3) ариза ёки хабарни терговга тегишлилигига қараб юбориш ҳақида.

Текшириш натижалари ҳақида ариза муаллифига ёзма равишда хабар юборилади.

5-савол: Интернет ва электрон тармоқлар орқали ариза жўнатсам, текшириш ўтказиладими, ушбу хабарим бўйича жиноят иши қўзғатилиши мумкинми?

Жавоб: «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонуннинг 16-моддасига кўра, жисмоний ва юридик шахслар мурожаатини электрон шаклда юборишга ҳақли эканлиги қайд этилган. Шу боис, интернет ва электрон тармоқлар орқали юборилган ариза ва хабарлар, шу жумладан, жиноят ҳақидаги бундай аризалар келиб тушган манбасидан қатъий назар, ваколатли орган томонидан текширилиб, қонуний қарор қабул қилиниши зарур. Ушбу хабарлар, жиноят аломатлари аниқланган тақдирда, жиноят иши қўзғатишга асос бўлиши мумкин.

6-савол: Жиноят иши қўзғатиш учун ариза ёки хабар берилиши шартми?

Жавоб: Жиноят-процессуал кодекснинг 322-моддасига кўра, жиноят иши қўзғатиш учун шахсларнинг аризалари, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмалари ва мансабдор шахслар берган хабарлар, оммавий ахборот воситалари берган хабарлар, жиноят содир этилганлигини кўрсатувчи маълумотлар ва изларни суриштирув органи, суриштирувчи, терговчи, прокурорнинг бевосита ўзи аниқлаган ҳолатлар, айбини бўйнига олиш ҳақидаги арз асос бўлади.

Шунингдек, агарда жабрланувчи ночор аҳволда ёки айбланувчига қарам бўлганлиги туфайли ёҳуд бошқа сабабларга кўра ўз ҳуқуқини ва қонуний манфаатларини ўзи ҳимоя қила олмайдиган алоҳида ҳолларда прокурор жабрланувчининг шикоятисиз ҳам жиноят иши қўзғатишига йўл қўйилади.

7-савол: Танишим давлат идоралари ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мен ҳақимда туҳматдан иборат аризалар ёзиб юрибди. Уни жавобгарликка тортиш учун қандай тартибда ва кимга мурожаат қилишим керак?

Жавоб: «Жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатлари тўғрисида»ги Қонуннинг 28-моддасига кўра, туҳматдан иборат мурожаат берганлик белгиланган тартибда жавобгарликка сабаб бўлиши қайд этилган. Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 40-моддасида туҳмат қилганлик учун жавобгарлик белгиланган бўлиб, бир йил давомида яна шу тоифадаги ҳуқуқбузарлик содир этилганда, Жиноят кодексининг 139-моддасида жиноий жавобгарлик кўзда тутилган.

Шу билан бирга, Жиноят-процессуал кодексининг 325-моддасига кўра, туҳмат юзасидан жиноят ишлари жабрланувчининг шикоят аризасига асосан қўзғатилади. Ушбу ҳолатда Сиз ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга белгиланган тартибда ариза билан мурожаат қилишингиз лозим бўлади.

8-савол: Агарда бирор бир жиноят ҳақида ёзилган ариза текшириш натижасида ўз тасдиғини топмаган тақдирда, уни ёзган фуқарога жавобгарлик белгиланганми?

Жавоб: Аризадаги ҳолатлар текшириш натижасида ўз тасдиғини топмаган тақдирда, ариза муаллифига нисбатан жавобгарлик белгиланмаган. Бироқ, жиноят тўғрисида била туриб ёлғон хабар берганлик учун Жиноят кодексининг 237-моддасида жиноий жавобгарлик кўзда тутилган.  


Бош прокуратуранинг
Ўта оғир жиноятларни
тергов қилиш бошқармаси

Ўзбекистон Республикаси прокуратураси